Rozwój mowy

Mowa nie jest umiejętnością wrodzoną, każde dziecko przyswaja sobie ją od najbliższego otoczenia, a przede wszystkim od matki, drogą naśladownictwa. Wielokrotnie powtarzane przez nią nazwy przedmiotów, znajdujących się w otoczeniu, nazywanie zjawisk, wykonywanych czynności zostawiają słuchowe ślady w mózgu dziecka. Kształtowanie się mowy dziecka ma ścisły związek z jego rozwojem społeczno - emocjonalnym. Częste kontakty werbalne z otoczeniem bogacą słownictwo, uczą prawidłowych zasad gramatycznych, właściwego posługiwania się melodią, akcentem i rytmem wypowiedzi.
Tempo przyswojenia przez dziecko mowy i języka ojczystego jest różne. Pierwsze wyrazy pojawiają się w pierwszym lub drugim roku życia, ale w niektórych przypadkach rozwój ten może być opóźniony. Rozwój mowy trwa kilka lat, ma charakter etapowy i w jego przebiegu wyodrębniają się pewne okresy, w których czas trwania u dziecka normalnie rozwijającego się można określić w przybliżeniu w sposób następujący:
1. Okres przygotowawczy (wstępny lub zerowy). Obejmuje on przedział "wieku" od 3 do 9 miesiąca życia płodowego. W tym czasie u mającego przyjść na świat dziecka wykształcają się narządy mowy i rozpoczyna się ich funkcjonowanie.

2. Okres melodii (0 - 1 roku życia). W tym okresie pojawia się:

- głużenie - u dzieci zdrowych trwa w 2 - 3 miesiącu życia, a u dzieci upośledzonych w 4 - 13 miesiącu życia.

- gaworzenie - u dzieci w normie - w drugim półroczu życia, a u dzieci upośledzonych - w zależności od poziomu rozwoju psychofizycznego, może ono wystąpić nawet między 7 - 6 rokiem życia, to jest wtedy, kiedy ich rozwój umysłowy odpowiada wiekowi inteligencji w przedziale od 4 - 11 miesiąca.

3. Okres wyrazu (1 -2 rok życia). U dzieci w normie obejmuje drugi rok życia, natomiast u dzieci upośledzonych okres ten przypada na czas 18 miesiąca do 10 roku życia.

4. Okres zdania. U dzieci zdrowych obejmuje trzeci rok życia (tu widać ogromny postęp w rozwoju mowy), a u dzieci upośledzonych okres ten wyraźnie się wydłuża - (4 - 13,5 rok życia). W tym przypadku ważny jest wiek inteligencji, ponieważ wraz jego wzrostem rośnie zdolność wypowiadania coraz to dłuższych zdań

Przyczyny opóźnionego rozwoju mowy:

· oddziaływanie wychowawcze środowiska, np.: słabe zainteresowanie się dzieckiem i jego potrzebami;

· pozbawienie dziecka kontaktu z matką;

· nadmiar wzorców językowych, których dziecko nie jest w stanie opanować.

· zaburzenia słuchu;

· upośledzenie umysłowe;

· organiczne uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego (OUN);

· zaburzenia metabolizmu (wadliwa przemiana materii wymiernie blokująca działanie na rozwój komórek nerwowych, istotnych dla procesu rozwoju mowy).

· wady narządów głosowo-artykulacyjnych (rozszczepy podniebienia i warg)

· wady budowy krtani;

· sama czynność mówienia, zależna od precyzyjnych ruchów mięśni oddechowo - głosowo - artykulacyjnych.

U wielu bliźniąt obserwuje się opóźnienie w rozwoju mowy, ale być tak nie musi i często bliźnięta rozwijają się prawidłowo i dość szybko zaczynają mówić.

Opóźnienie rozwoju obserwowane u niektórych bliźniąt dotyczy głównie mowy. Może to być skutkiem specyficznego przebiegu kształcenia się mowy u dzieci z ciąży mnogiej. Zauważono, że kontaktują się one ze sobą za pomocą własnego systemu porozumiewania się, w którym główną rolę odgrywają gesty, mimika, pojedyncze dźwięki, słowa.

System ten, nie zawsze zrozumiały dla otoczenia, wystarcza dzieciom, zastępując prawidłowy kontakt słowny i hamuje rozwój mowy. Opóźnienia te najczęściej wyrównują się w starszym wieku. Rozwój mowy u bliźniąt jednojajowych przebiega bardzo podobnie. Jeśli wychowują się razem, zasób i treść słownictwa bywają niemal identyczne.

Opóźnienie tempa rozwoju psychoruchowego, szczególnie w pierwszym roku życia, należy wiązać z koniecznością wyrównywania, przez dłuższy czas, niedoborów powstałych wskutek “gorszego startu” dzieci przedwcześnie urodzonych, z objawami niedożywienia wewnątrzmacicznego (dystrofia), z niskim ciężarem urodzeniowym i w złym stanie somatycznym. Stwierdzone zaburzenia rozwoju należy zatem wiązać nie z faktem wielopłodowości, ale działaniem na dziecko (na jego układ nerwowy) niekorzystnych czynników w czasie ciąży i porodu. Ciąża mnoga stwarza bowiem liczne zagrożenia. Często w tych przypadkach zdarzają się porody przedwczesne, skomplikowane, co zwiększa liczbę zabiegów położniczych i urazów porodowych.
Pochodzenie dziecka z ciąży mnogiej nie przesądza o wystąpieniu zaburzeń w rozwoju. Losy dziecka i tempo jego rozwoju wyznaczone są przez historię jego życia, czynniki, jakie nań oddziaływały w okresie ciąży i w okresie wczesnego dzieciństwa. Konieczne jest więc rozpatrywanie rozwoju każdego dziecka indywidualnie, mimo że pochodzą z tej samej ciąży i wychowują się w tym samym środowisku. Działanie specyficznych dla każdego dziecka czynników jest źródłem odmienności psychicznej dzieci pochodzących z tej samej ciąży, nawet jeśli są to bliźnięta jednojajowe.

Badania pokazują również, że 12% bliźniąt ma trudności w nauce, zaburzenia mowy, dysgrafię i dysleksję. Tych problemów można w dużym stopniu uniknąć, jeśli rozwój dzieci będzie odpowiednio wspierany, najlepiej już w pierwszych miesiącach ich życia. Wtedy właśnie mózg dziecka ma największe możliwości rozwoju. Zrób więc wszystko, by mimo ogromnego zmęczenia i ciągłego pośpiechu, który wiąże się z opieką nad dwójką niemowląt, znaleźć jednak czas na tulenie maluszków, czytanie i śpiewanie im, zabawy paluszkowe, tańczenie. Oczywiście należy unikać porównywania naszych dzieci z innymi dziećmi, każde dziecko ma własne tempo rozwoju i czasem wystarczy dać mu troszke więcej czasu, a wszystko nadgoni i nas jeszcze zdąży zagadać J

Etapy kształtowania mowy:

Okresy rozwoju dziecka	Okres kształtowania mowy	Opanowane litery	Słownictwo		Forma wypowiedzi
Okres prenatalny	Etap przygotowawczy 0 – 9 miesiąca życia płodowego	Rozwój mózgu oraz narządów mowy ( nadawania i odbioru)
Okres niemowlęcy	Okres melodii (sygnału apelu) 0 – 1 roku życia - głużenie - gaworzenie - echolachia	a e i m b p d t		- krzyk, - płacz
Okres poniemowlęcy	Okres wyrazu (sygnału jednoklasowego) 1- 2 rok życia	o u a e y p b m t d n l k	Ok. 20 wyrazów	Wypowiedzenia: - jednoczłonowe - wyraz- zdanie - pseudozdanie
Okres poniemowlęcy	Okres zdania (sygnału dwuklasowego) 2 –3 rok życia	a o u e y ę ą p b m w f p b m w f s z c t d n i ś ź ć k g x s z c ń	800- 1500 wyrazów: -rzeczowniki -czasowniki -przymiotniki -liczebniki -przyimki -spójniki -zaimki -przysłówki	- wypowiedzenia dwuczłonowe - zdanie z podmiotem i orzeczeniem - zdania: oznajmujące, rozkazujące, pytające, wykrzyknikowe
Okres przedszkolny	Okres swoistej mowy dziecięcej ( swoistych form językowych) 4 – 7 rok życia	r sz ż cz dż wymowa opanowana	3500 a nawet 7000 wyrazów (w zależności od środowiska wychowawczego)	Pełna umiejętność budowania wypowiedzi i posługiwania się formami, które obowiązują.

Rozwój mowy dziecka przebiega w stałej kolejności. Czas pojawiania się danych głosek w mowie jest stały, choć między rówieśnikami mogą wystąpić znaczne różnice w rozwoju mowy . jednak gdy opóźnienie pojawiania się poszczególnych głosek w rozwoju mowy jest dłuższe niż pół roku - 8miesięcy, należy zwrócić się do logopedy.